Öryggi og Traust - Ný Norðfjarðargöng

Það er kunnara en frá þurfi að segja að við lifum á tímum ósættis í samfélaginu og flest öllum virðist eins og að hagsmunum þeirra sé vegið.  Stjórnvöld (stjórn, stjórnarandstaða og stofnanir)  njóta minna trausts en áður hefur mælst og eru ýmist ásökuð um að hygla tilteknum hagsmunaaðilum eða að ganga svo hart fram gegn þeim að ekki verði undir því risið. Stjórnvöldum til varnar þá hafa þau verið að glíma við verkefni sem eru stærri og vandameiri en nokkurn tíman fyrr í lýðveldissögunni. Í þeirri glímu hefur verið deilt um forgangsröðun verkefna, eins og eðlilegt er, hvaða leiðir skuli fara að settum markiðum og hvar almennir hagsmunir og sérhagsmunir liggja.

Ég trúi því að stjórnmálamenn hafi einlægan vilja til að vinna vel, ég trúi því reyndar að  það sé eitthvað sem við öll viljum gera. Við höfum hinsvegar mismunandi skoðanir á því hvað er mikilvægast og hvaða leiðir skuli velja til að ná tilteknum markmiðum, markmiðum sem við eru reyndar oft sammála um.

Ágreiningur um leiðir og forgangsröðun verkefna er eðlilegur upp að vissu marki. Það eru hinsvegar ákveðin verkefni sem er samfélagsleg samstaða um að skuli njóta forgangs umfram öll önnur. Svo sem eins og heilsugæsla, menntun og öryggismál.

Baráttan um að ráðist verði tafarlaust í gerð nýrra Norðfjarðarganga er barátta Austfirðinga fyrir að þessi samfélagslegu verkefni verði áfram í forgangi og að viðurkennt verði að hér er um meira að tefla en hefðbundið samgönguverkefni sem stytta á leiðir í hagkvæmnistilgangi eða auka aðgengi ferðamanna svo dæmi séu tekin.

Fyrir utan óefnd loforð stjórnvalda um samgöngubætur í tengslum við sameiningu sveitarfélaga og atvinnuuppbyggingu í Fjarðarbyggð, þá snúast ný Norðfjarðargögn  um öryggi.  Öryggi getur eingöngu verið til staðar ef þeir sem í hlut eiga finnst  að þeir séu öryggir. Það dugar ekki að Vegagerðin segi að gömlu Norðfjarðargöngin séu örugg, ef þeim sem þau nota finnst þau og vegakerfið sem þeim tilheyrir vera óörugg. Tilfinningin ein að búa í stöðugum ótta um að alvarleg slys kunni að vera handan við hornið er algerlega óásættanleg og mjög brýnt að stjórnvöld viðurkenni það og bregðist við. Fyrir þá einstaklinga og fjölskyldur þeirra sem fara þessa leið fram og til baka, alla virka daga, er þetta eins og að fara til sjós á litlum bát í víðsjárverðum veðrum á degi hverjum. Innst inni nagandi ótti um hvort að allir komi nú ekki örugglega heilir heim að loknum vinnudegi. Tímar og tilfinningar sem eiga að vera að baki. Sjá hér.

Margar greinar hafa verið skrifaðar til að varpa ljósi hversu brýnt það er að án tafar verði ráðist í gerð nýrra Norðfjarðaganga. Ég leyfi mér hér að taka bróðurpartinn úr grein Björns Magnússonar læknis við Fjórðungssjúkrahúsið á Neskaupstað. Greinin birtist í Morgunblaðinu í vikunni og er mjög upplýsandi:

„Opnun þessara fyrstu jarðganga á Austurlandi þótti því undur og stórmerki enda mikil samgöngubót. Ekki skyggði á gleðina þótt göngin væru sprengd og grafin í gegnum fjallaskarð í rúmlega 600 m hæð og engin fáraðist yfir því að í þeim væri blindhæð og að þau væru bæði þröng og dimm. Aðalatriðið var að þarna var hægt að hossast í gegn til að sýna sig og sjá aðra. Með vaxandi umferð og þungaflutningum á síðustu árum hafa þó ágallar ganganna komið æ betur í ljós. Tugþúsundir tonna af fiskafurðum eru nú fluttar árlega um göngin með flutningabílum og tengivögnum sem stundum komast ekki í gegn nema með því að hleypt sé úr dekkjum af bílstjórum sem gjörþekkja aðstæður. Fjögur- til fimmhundruð bifreiðum er ekið daglega um Oddsskarðið og um það bil 35.000 farþegar Austfjarðaleiðar fara nú árlega um göngin og þá snarbröttu fjallvegi sem að þeim liggja og tilheyra hættulegasta vegarkafla landsins miðað við ekna kílómetra. Sitthvoru megin skarðsins eru svo Álverið á Reyðarfirði og Síldarvinnslan í Neskaupstað, tvö af öflugustu fyrirtækjum landsins. Þá státar Neskaupstaður af Verkmenntaskóla Austurlands sem og Fjórðungssjúkrahúsinu (FSN) sem nú er skilgreint sem umdæmissjúkrahús Austurlands. Á FSN er miðstöð bráðalækninga og sérfræðiþjónustu innan fjórðungsins og þar er eina skurðstofa og fæðingardeild Austurlands auk öflugra stoðdeilda svo sem rannsóknarstofu auk myndgreininga- og endurhæfingardeildar sem þjóna Austfirðingum öllum. Óneitanlega er þó aðgengið að okkar sérhæfðu heilbrigðisþjónustu á FSN mun erfiðara en víða annars staðar á landinu svo ekki sé nú minnst á höfuðborgarsvæðið. Skert aðgengi ásamt niðurskurði undangenginna ára viðhalda því þeim ójöfnuði í heilbrigðiskerfinu hér eystra sem þegar er landlægur víða hérlendis.

Vegna mikilvægis og landfræðilegrar legu hefur velferðarráðuneytið sýnt starfsemi umdæmissjúkrahúsanna vaxandi stuðning að undanförnu og ekki er annað að heyra en að stjórn Heilbrigðisstofnunar Austurlands (HSA) styðji heilshugar við bakið á áframhaldandi bráðaþjónustu á FSN.

Sökum erfiðs aðgengis og fráflæðis vegna Oddsskarðsganganna er ef til vill ekki að undra þótt hvarfli að misvitrum ráðgjöfum að flytja bráðaþjónustuna frá Norðfirði. Þeir mættu þó gjarnan hafa í huga að mun fljótlegra og auðveldara er að rústa góðri þjónustu en að byggja upp nýja fyrir svo utan mikinn tilkostnað. Mun skynsamlegra er því að bæta aðgengi að heilbrigðisþjónustunni á Austurlandi með úrbótum í vegamálum þar sem ný Norðfjarðargöng hljóta að vera brýnasta framkvæmdin. Fyrir atvinnuvegina, skóla og heilbrigðisþjónustu svo ekki sé nú minnst á öryggi vegfarenda er bráðnauðsynlegt að hefjast handa við gangagerðina á næsta ári og ljúka henni svo á þremur árum. Óviðunandi er með öllu að Austfirðingar sæti því að bíða þessarar sjálfsögðu samgöngubótar til ársins 2018 eins og nú er áformað.“

Austfirðingum og örugglega flestum sem þekkja til aðstæðna fyrir austan er það ábyggilega hulin ráðgáta af hverju ráðamenn skuli ekki vera búnir að gera sér grein fyrir hversu brýn framkvæmd gerð nýrra Norðfjarðarganga er. Sjálfsagt er það vegna þess að þeir hafa aldrei þurft að búa við þær aðstæður sem hættulegasti fjallvegur landsins skapar, en það er þeim ekki nein afsökun. Þeir hafa næg gögn sem benda á að gerð nýrra Norðfjarðargangna er eitt mikilvægasta verkefni stjórnvalda. Hér duga ekki orð eða loforð, af þeim er nú þegar komið nóg. Fara verður frá orðum til athafna. Athafnir eru eini gildi gjaldmiðilinn í þessu máli.

Með nýjum Norðfjarðargöngum er meðal annars brugðist við brothættu aðgengi að bráðaheilbrigðisþjónustu og fæðingarþjónustu auk þess sem hættulegasti vegakafli landsins hverfur. Þetta eru verkefni sem snúa fyrst og síðast að öryggi. Það er undir engum bringustæðum verjandi að ráðast ekki í gerð Norðfjarðarganga strax á næsta ári. Að ætla að fara t.d. í Vaðlaheiðargöng með ríkisábyrgð, veggjöld eða engin veggjöld, en ekki í Norðfjarðargöng, er yfirlýsing um að aðrir hlutir en öryggi og velferð borgarann ráði orðið meiru í forgangsröðun verkefna hjá ríkinu. Það myndi mér finnast sorglegt að verða vitni að. Þegar þannig er haldið á málum, til viðbótar við sniðgengin fyrirheit, þá er ekki furða að hratt gangi á okkar mikilvægustu samfélagslegu auðlind – traustið.

 

 

Opið bréf til íslenskra augnlækna - Mikilvægi snemmtækra greininga á arfgengum augnsjúkdómum eykst

Flestir þeirra sem verða blindir eða alvarlega sjónskertir á unga aldri eða snemma á fullorðinsárum verða það sökum arfgengra hrörnunarsjúkdóma í sjónhimnunni (RP og tengdir sjúkdómar). Engar meðferðir eru til við þessum augnsjúkdómum í dag og því er það hlutskipti þeirra sem eru með þessa sjúkdóma að tapa sífellt meiri sjón með árunum og getur sjónmissirinn endað í alblindu. Mjög misjafnt er hversu hratt þessir sjónhimnusjúkdómar þróast, allt frá árum yfir í áratugi, og því er það mjög einstaklingsbundið hvenær og hverjir verða blindir, sumir á unglingsárum og aðrir seinna á fullorðinsárum. Algengt er að snemma í hrörnunarferlinu séu þessi sjúkdómar ekki vel greinanlegir nema sérstaklega sé skimað eftir þeim. Þannig getur einstaklingur með tiltekna birtingarmynd af slíkum sjúkdómi, sem gæti lýst sér í einungis 1/10 af fullu sjónsviði, náttblindu en skarpri og mjög þröngri miðjusjón, staðist almennt sjónskerpupróf (lesa á stafaspjaldið) sem oft eru lögð fyrir einstaklinga vegna endurnýjunar á ökuskírteini. Viðkomandi einstaklingur er hins vegar lögblindur.

Verðmæti sjónar
Dæmi er um það, bæði hérlendis og erlendis, að einstaklingar sem eru með þessa arfgengu hrörnunarsjúkdóma í sjónhimnu hafa ýmist verið að fá enga greiningu, ranga greiningu eða greiningu sem kemur mjög seint í sjúkdómsferlinu, jafnvel þegar fólk er orðið lögblint.

Blindrafélagið hefur í tvígang látið Capacent Gallup gera fyrir sig skoðanakannanir meðal almennings, 2009 og 2011, þar sem spurt er: Hvað af  tilteknum heilsufaráföllum fólk telji að myndi hafa neikvæðustu áhrif á lífsgæði sín. Aðeins lömun skoraði hærra í svörun heldur en sjónmissir. Þar fyrir neðan voru áföll eins og hjartaáfall, heilablóðfall, krabbamein og önnur áföll sem auðveldlega geta dregið fólk til dauða. Úr þessu má lesa ákveðið verðmætamat og um leið þá miklu angist sem fólk stendur frammi fyrir gagnvart því að missa sjónina. Þessar niðurstöður gera rétta og snemmtæka greiningu augnlækna á augnsjúkdómum, hvort sem til eru við þeim meðferðir eða ekki, mjög mikilvæga fyrir sálarheill þeirra sjúklinga sem í hlut eiga og möguleika þeirra á að njóta viðeigandi aðstoðar og þjónustu. Til dæmis með því að vísa þeim til Þjónustu og þekkingarmiðstöðvar fyrir blinda, sjónskerta og daufblinda einstaklinga.

Þekkingu fleygir fram
Nú er það svo að hrörnunarsjúkdómar í sjónhimnu eru fáséðir sjúkdómar. Talið er að nýgengi þeirra sé á bilinu 1/3000 – 1/3500. Það er því ljóst að þessir sjúkdómar eru ekki oft að koma fyrir augu augnlækna.

Á undaförnum árum hefur þekkingu á eðli þessara sjúkdóma fleygt fram og nú er svo komið að fjölmargar klínískar sjúklingatilraunir eru við það að fara í gang,   þegar hafnar eða jafnvel komnar vel á veg. Um er að ræða tilraunir með genameðferðir, stofnfrumumeðferðir, tilraunir með rafeindasjón og lyfja- og taugafrumumeðferðir, svo eitthvað sé nefnt. Þegar fyrstu meðferðirnar koma á almennan markað, sem gæti verið innan 5 ára, að mati þeirra sem eru bjartsýnir, munu þeir sjúklingar standa best að vígi sem hafa rétta og nákvæma greiningu. Ýmislegt bendir einnig til þess að meðal fyrstu og aðgengilegustu meðferðanna verði fyrirbyggjandi meðferðir sem muni stöðva eða hægja allverulega á hrörnunarferlinu. Verði það raunin eykst mikilvægi snemmtækrar og réttra greininga ennþá meira.

Aukin árvekni
Um allan hinn vestræna heim kalla samtök þeirra sem eru með þessa augnsjúkdóma nú eftir aukinni árvekni augnlækna við skimun og greiningu þessara arfgengu hrörnunarsjúkdóma í sjónhimnu. Með réttri og snemmtækri greiningu aukast möguleikar sjúklinga á því að geta notið réttrar meðferða þegar þær vonandi fara að líta dagsins ljós á næstu 5 – 10 árum.    

Þar sem engin von var gefin fyrir 15 – 20 árum er núna von.

Kristinn Halldór Einarsson
Formaður Blindrafélagsins,
samtaka blindra og sjónskertra á Íslandi

Meinað um ódýrari og betri þjónustukostinn en neydd í þann dýrari og verri

Ferðaþjónustu blindra er 40% ódýrari fyrir Reykjavíkurborg en hver ferð í Ferðaþjónustu fatlaðra. Ódýrari þjónustan er um leið mikið betri þjónusta. Af hverju skyldu sveitarfélög neita íbúum sínum um ódýrari og betri þjónustuna en neyða uppá þá dýrari og verri þjónustuna?

 Hér má sjá samanburðinn:

Ferðaþjónusta blindra:

Farartæki: Leigubílar
Pöntunarfyrirvari: Enginn
Þjónustutími: Allur sólarhringurinn
Hámarks ferðafjöldi: 60 ferðir á mánuði þar af 18 í einkaerindi, annað vegna vinnu, náms eða læknisferða.
Kostnaðarþátttaka notanda á árinu 2011: 350 kr af ferð upp að 3499 kr. 700 kr af 3500 af 4999 kr. ferð, 1050 kr af 5000 – 5999 kr ferð. Fargjald með afslætti greitt fyrir ferðir á tímabilinu frá  kl 23:00 – 07:00, en á þeim tíma er engin kostnaðarþáttaka sveitarfélags.
Meðal kostnaður hverrar ferðar á árinu 2010: 1.454 krónur.
Meðal niðurgreiðsla Reykjavíkur fyir hverja ferð árið 2010: 1.174 krónur.
Einkenni þjónustunnar: Mikill sveigjanleiki og hátt þjónustustig. Kostnaðarþátttaka notanda helst í hendur við aukna þjónustu.

Ferðaþjónusta fatlaðra:

Farartæki: Sérútbúnir og merktir hópferðabílar gerðir fyrir taka hjólastóla
Pöntunarfyrirvari: Allt að 24 klst
Þjónustutími: frá 07:00 – 22:00
Hámarks ferðafjöldi: 60 ferðir á mánuði
Kostnaðarþátttaka á árinu 2011: 175 kr af hverri ferð
Meðal kostnaður hverrar ferðar á árinu 2010: 2.111 krónur.
Meðal niðurgreiðsla borgarinnar á hverja ferð á árinu 2010: 1.971.krónur.
Einkenni þjónustunar: Mjög lítill sveigjanleiki, lágt þjónustustig og föst kostnaðarþátttaka óteng lengd ferðar.

Niðurstaða:

Þjónustuúrræðið sem er ósveigjanlegra, með lægra þjónustustig og mætir ekki einstklingsbundnum þörfum er rúmlega 40% dýrari en sú þjónsuta sem er sveigjanlegri, býður hærra þjónustustig, mætir persónulegum þörfum og stuðlar að kostnaðarvitund notanda .

Hvað velldur afstöðu bæjarstjórna Kópavogs og Mosfellsbæjar um að hafna því alfarið að skoða það fyrirkomulag sem  er hjá Ferðaþjónustu blindra fyri blinda íbúa sína?

 

 

Ferðirnar þriðjungi ódýrari

Dæmdur til einangrunnar

Afstaða Mosfellsbæjar í þessu máli, og Kópavogsbæjar í sambærilegu máli, hefur þær afleiðingar að einstaklingar sem hafa fullt starfsþrek og vilja og getur til að verða virkir samfélagsþegnar er meinað um það. Afleiðingarnar verða óhjákvæmilega þær að viðkomandi einangrast félagslega og þurfa að vera á bótum í stað þess að vera samfélagslega virkir og afla sér sinna eigin tekna.

Þetta er í andstöðu við lög um málefni fatlaðra, Sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og stjórnarskrá ´slenska lýpveldisins að mati lögmanns Blindrafélagsins, Páls Rúnars M. Kristjánssonar.

Það er athyglisvert að Reykjavíkurborg hefur birt tölur yfir þau ferðaþjónustuúrræði sem  borgin skaffar fötluðum íbúum sínum. Þær tölur sina að ferðaþjónista blindra, þar sem notast er við leigubíla, er hagkvæmasta ferðaþjónustuúrræði Reykjavíkurborgar fyrir fatlað fólk. Ferðir í ferðaþjónustu blindra eru fjórðungi ódýrari en ferðir í ferðaþjónustu fatlaðra, sem er samskonar ferðaþjónusta og Kópavogsbær og Mosfellsbær bjóða uppá.

Það er því með öllu óskiljanlegt af hverju þessi tvö sveitarfélög hafa alfarið hafnað því að skoða þann valkost sem er ódýrari, býður upp á hærra þjónustustig, er sveigjanlegri og auðvelt er að sníða að persónulegum þörfum hvers. Og það sem er kannski mikilvægast, uppfyllir skilyrði laga og mennre´ttindasáttmála.

Stefnir Mosfellsbæ

Táknmál og punktaletur fest í lög sem tungumál og ritmál þeirra sem þau nota

Full ástæða er til að óska táknmálsnotendum til hamingju með þann merka áfanga að tákbnmál skulu hafa öðlast stöðu í lögum sem íslenskt tungumál. 

Með samþykkt þessara laga var jafnframt staðfest staða íslensks punktaleturs sem ritmál þeirra sem það þurfa að nota.
Blindrafélagið hafði frumkvæði af því að óska eftir að gefa umsögn umþetta mál. Umsögnin var svohljóðandi:

„Almennt er það afstaða Blindrafélagsins að frumvarpið sé til bóta. Hins vegar saknar félagið að ekki sé hugað að réttindum blindra við setningu slíkra laga og stöðu íslensks punktaleturs (braille). Blindrafélagið telur það réttlát og eðlileg krafa að fest verði í lög að íslenskt punktaletur verði lögfest sem íslenskt ritmál þeirra sem það nota."

Umsögninni fylgdi síðan tillaga til breytinga á frumvarpinu þar sem punktaletur var sett inn sem fullgilt íslenskt ritmál.

Menntamálanefnd Alþingis lagði til að fallist yrði á tillögur Blindrafélagsins og að íslenskt punktaletur yrði lögfest sem íslenskt ritmál. Í þessu felast umtalsverðar réttarbætur fyrir þá sem nota punktaletur og styrkir stöðu þeirra við að fá efni frá hinu opinbera á punktaletri.

 

Lög um táknmál samþykkt

Úrskurðarnefnd í Velferðarráðuneytinu fellur á fyrsta prófinu og tekur ekkert tillit til Samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks

Í umfjöllun um úrskurð úrskurðarnefndar félagsþjónustu og húsnæðismála, frá 13 maí s.l. í stjórnsýslukæru á hendur Kópavogsbæ, heldur Kópavogsbær því fram að úrskurðurinn feli í sér að bæjarfélagið uppfylli lagaskyldur sínar við blinda íbúa bæjarfélagsins þegar kemur að ferðaþjónustu. Þetta er algerlega röng ályktun. Úrskurður nefndarinnar fjallar eingöngu um stjórnsýslukæru vegna eins einstaklings og er ekki allsherjar heilbrigðisvottorð fyrir ferðaþjónustu við blinda Kópavogsbúa.

Blindrafélagið er reyndar þeirrar skoðunar að úrskurðurinn sé rangur og mun senda kvörtun til Umboðsmanns Alþingis til að fá úr því skorið hvort að sú stjórnsýsla sem hér um ræðir, bæði að hálfu Kópavogsbæjar og Velferðarráðuneytisins standist markmið þeirra laga sem við eiga og ákvæða í Sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks.

Sjá frekar í meðfylgjandi yfirlýsingu frá Blindrafélaginu:.  

 

 Yfirlýsing frá stjórn Blindrafélagsins í tiilefni úrskurðar úrskurðarnefndar félagsþjónustu og húsnæðismála í stjórnsýslukæru  um ferðaþjónustu fyrir blindan einstakling hjá Kópavogsbæ.

Sáttmáli Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks léttvægur fundinn af úrskurðarnefnd í Velferðarráðuneytinu

Úrskurðarnefnd félagsþjónustu og húsnæðismála kvað þann 13. maí s.l. upp úrskurð sinn í máli nr. 1/2011. Í málinu var tekist á um rétt blinds einstaklings til að fá ferilþjónustu frá Kópavogsbæ. Ágreiningur var á milli aðila um það hvort að slík þjónustu þyrfti að taka mið af þörfum hans og miða að því að gera hann eins settan og ófatlaðan einstakling í sömu eða sambærilegri stöðu eða hvort það væri fullnægjandi að veita almenna þjónustu sem ekki næði því markmiði. Einnig var um það deilt hvort að rannsóknarskylda hvíldi á Kópavogsbæ þannig að nauðsynlegt væri fyrir bæjarfélagið að meta þarfir hvers einstaklings og getu þeirra til þátttöku í samfélaginu.

Í málinu reyndi einnig í fyrsta sinn á nýtt ákvæði laga um málefni fatlaðra þess efnis að við framkvæmd laganna skuli tekið mið af þeim alþjóðlegu skuldbindingum sem íslensk stjórnvöld hafa gengist undir, einkum Sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Taldi kærandi málsins að það ákvæði leiddi til þess að m.a. ætti að horfa til 20. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um málefni fatlaðra þar sem fjallað er um ferilmál einstaklinga, en þar kemur fram:

Aðildarríkin skulu gera árangursríkar ráðstafanir til þess að tryggja að einstaklingum sé gert kleift að fara allra sinna ferða og tryggja sjálfstæði fatlaðra í þeim efnum, eftir því sem frekast er unnt, m.a. með því:
a) að greiða fyrir því að fatlaðir geti farið allra sinna ferða með þeim hætti sem, og þegar, þeim hentar og gegn viðráðanlegu gjaldi,

Skemmt er frá því að segja að Úrskurðarnefnd félagsþjónustu og húsnæðismála staðfesti þann úrskurð Kópavogsbæjar að ekki þyrfti að huga að markmiðum laganna þess efnis að gera fötluðu fólki kleift að stunda atvinnu, nám og tómstundir með sambærilegum hætti og ófatlaðir. Þá var ekki fundið að því að Kópavogsbær kynnti sér hvorki þarfir kæranda né getu hans til að lifa eðlilegu lífi. Þá var ekkert tillit tekið til þeirra sjónarmiða sem koma fram í samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks.

Blindrafélagið telur þessa niðurstöðu bersýnilega ranga og óviðunandi með hliðsjón af mannréttindum fatlaðra. Þá telur félagið það ótækt að mál er varða réttindi fatlaðra fái aðra og óvandaðri stjórnsýslumeðferð en lög kveða á um. Félagið vinnur því að því að leggja fram kvörtun til umboðsmanns Alþingis vegna málsins.

Niðurstaða þess máls er sár vonbrigði fyrir þá sem bundið höfðu vonir við að innleiðing Sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks myndi hafa í för með sér breytingar á stjórnsýslumeðferð málefna fatlaðra. Þá er einnig ljóst að loforð um að jafnræði skyldi vera meðal fatlaðra eftir að málefni þeirra voru flutt til sveitarfélaganna reyndust innihaldslaus.

 

Kópavogur uppfyllir lagaskyldur

Nýr íslenskur talgervill í þjóðareign. Bætt lífsgæði - Íslensk málrækt. Styrkt af Landssöfnun Lions, Rauðu fjöðrinni sem fram fer helgina 8 - 10 apríl.

Það var síðast liðið vor sem stjórn Blindrafélagsins ákvað að hafa forgöngu um smíði á nýjum íslenskum talgervli (Text To Speach Engine eða TTS) sem stenst samanburð við það besta sem þekkist í erlendum málum.

Verkefnið fékk yfirskriftina:

Nýr íslenskur talgervill í þjóðareign

Bætt lífsgæði - íslensk málrækt

Með þessu kjörorði er lögð áhersla á þær tvær meginstoði sem verkefnið hvílir á, nefnilega Bætt lífsgæði og íslensk málrækt.

Nú um helgina, eða dagana 8 - 10 apríl næst komandi mun félagar í Lions efna til „Landssöfnunarinnar Rauða fjöðrin." Félagar í Lions munu fara út á meðal almennings og safna fjármunum og gefa Rauðu fjöðrina. Þá ákvörðun tóku Lions menn á landsþingi sínu undir lok maí á síðasta ári.

Frú Vigdís Finnbogadóttir mun hleypa söfnunni af stokkunum fimmtudaginn 7 apríl, en frú Vigdís er sérstakur verndari verkefnisins.

Talgervill - Texti í Tal

Talgervill er hugbúnaður sem breytir texta í tal. Talgervla hægt er að keyra á ýmis konar vélbúnaði svo sem tölvum, fartölvum, símum, hraðbönkum, mp3 spilurum og fleiru. Talgervilinn breytir texta á tölvutæku formi í upplestur. Gæði talgervla eru metin út frá því hversu góður upplesturinn er og hversu nálægt  náttúrulegum upplestri.

Bætt lífsgæði - Fyrir hverja?

Þetta verkefni mun hafa mikil og jákvæð áhrif á lífsgæði þeirra mörg þúsund einstaklinga sem ekki geta lesið með hefðbundnum hætti, hvort sem er vegna blindu, sjónskerðingar, lesblindu, hreyfihömlunar eða af öðrum ástæðum. Vandaður talgervill getur einnig verða öllum almenningi til bæði gagns og gamans. Nýr vandaður íslenskur talgervill mun jafnframt hafa mjög jákvæð áhrif á starfsemi Blindrabókasafns Íslands og Þjónustu og þekkingarmiðstöðvar fyrir blinda sjónskerta og daufblinda einstaklinga. Afnot af nýjum íslenskum talgervli munu verða endurgjaldslaus fyrir þá sem metnir eru að þurfa á talgervli að halda sökum fötlunar eða lesblindu.

Íslensk málrækt

Nýr vandaður íslenskur talgervill er  mjög mikilvægt sem málræktarverkefni. Það eru nefnilega talgervlar sem ráða því hvernig íslenska er lesin í tölvuheimum. Öll lifandi tungumál búa yfir vönduðum talgervli. Með tilkomu góðs íslenskt talgervils er betur hægt að nýta íslenskun á ýmsum hugbúnaði sem notendur hafa orðið að keyra á ensku hingað til. Mikilvægi góðs íslensks talgervils er meðal þess sem fjallað er um í Íslenskri málstefnu, gefinni út af

Samstarfsaðilar

Fjölmargir aðilar koma að þessu verkefni með Blindrafélaginu, þeir eru helstir:

• Þjónustu-og þekkingarmiðstöð fyrir blinda, sjónskerta og daufblinda einstaklinga
• Blindrabókasafnið
• Blindravinafélag Íslands
• Íslenskur orðasjóður við Háskólann í Leipzig
• Gervigreindarsetur Háskólans í Reykjavík
• Lions á Íslandi
• Félag lesblindra á Íslandi
• Máltæknisetur
• Royal national institude of blind people  RNIB), Bretlandi
• Stofnun Árna Magnússonar
• Velferðarráðuneytið
• Öryrkjabandalag Íslands.
  

Meginskilgreiningar

Verkefna-og stýrihópur hefur verið starfandi fyrir verkefnið frá því í sumar. Hans helsta hlutverk hefur verið að finna framleiðanda sem getur mætti þeim megin þörfum og væntingum sem skilgreind hafa verið fyrir verkefnið, en þær  eru:

• Gæði - Að hlustunargæði verði eins og best þekkist í erlendum hágæða talgervlum og upplesturinn verði eins réttur og nokkur kostur.
• Notkunarsvið - Að talgervilinn geti unnið á þeim stýrikerfum sem við skilgreinum mikilvægust.
• Leyfisgjaldafyrirkomulag og eignarréttur - Að talgervilinn verði þjóðareign og í vörslu Blindrafélagsins og þeir einstaklingar sem þurfa að nota talgervil og þær stofnanir sem sinna þjónustu við blinda, sjónskerta og aðra lesfatlaða fái talgervilinn endurgjaldslaust.
• Áframhaldandi þróun - Að hægt verði að þróa talgervilinn áfram í samstarfi við aðila á Íslandi, svo sem eins og Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík.
• Sveigjanleiki - Að hægt verði, í samstarfi við framleiðanda, að flytja talgervilinn yfir á ný tæki og stýrikerfi þegar þau ná útbreiðslu og almennum vinsældum, eða uppfylla áður óuppfyllta þörf fatlaðra hvað varðar aðgengi að upplýsinga og samskiptatækni.

Sérfræðingar verkefnisins

Helstu fræðilegu ráðgjafarnir í þessu verkefni eru Eiríkur Rögnvaldsson, prófessor í íslensku við Háskóla Íslands og Jón Guðnason, doktor í rafmagnsverkfræði og sérfræðingur í talmerkjafræði við Háskólann í Reykjavík. Aðrir sérfræðingar eru: Hlynur Hreinsson og Birkir Rúnar  Gunnarsson, báðir eru sérfræðingar í tölvuhjálpartækjum hjá Þjónustu og þekkingarmiðstöð fyrir blinda sjónskerta og daufblinda einstaklinga. Birkir er auk þess tölvuforritari og notandi tölvuhjálpartækja fyrir blinda og sjónskerta.

Framleiðandi

Að undangengnu gæðamati og verðkönnun meðal allra helstu talgervilsframleiðenda í heiminum og út frá þeim meginskilgreiningum sem settar voru fram fyrir nýjan íslenskan talgervil hefur pólska fyrirtækið Ivona verið valið til að smíða talgervilinn. Bresku blindrasamtökin (RNIB) hafa átt mjög gott samstarf við þetta fyrritæki. Fyrirtækið hefur einnig verið að fá verðlaun fyrir talgervlana sína á sýningum á undanförnum árum. 

Kostnaður og tímaáætlanir

Stefnt er að því að kynna prufu (beta) útgáfu talgervilsins á degi íslenskrar tungu 16 nóvember 2011 og talgervilinn verði síðan tilbúinn til notkunar í mars eða apríl 2012. Áætlaður framleiðslukostnaður er 495 þúsund evrur. Heildarkostnaður í íslenskum krónum er áætlaður um 80 - 85 milljónir króna. Áætlanir liggja fyrir um fjármögnun framleiðslukostnaðar og er stór hluti fjármögnunar tryggður.

Fjárhagslegur samanburður á talgervlum

Hér má sjá fjarhagslegan samanburð á Ivona valkostinum við þá tvo íslensku talgervla sem nú eru til, sem eru Ragga og Snorri. Ekki liggja fyrir upplýsingar um frameliðslukostnað þeirra talgervla og því vantar þær stærðir inn í samanburðinn. En bara með því að gera samnabiurðinn út frá núverandi leyfisgjöldum, sem þarf að greiða fyrir þá talgervla, kemur í ljós hversu hagkvæmur kostur Ivona er.  

Grunnforsendur:
Framleiðslukostnaður: 80 milljónir
Fjöldi leyfa: 6 þúsund

Samanburður         Ivona        Ragga (Nuance)           Snorri (Acapella)

Stakt leyfisgjald         0 kr.                 36 þús.               130 þús  

Fjöldi leyfa innifalið
í framleiðslukostnaði   6 þús.               0                             0

Kostnaður við
6 þúsnd leyfi              80 millj                   108 milj           780 millj.

Fjöldi radda          Tvær (kk og kvk)            Ein (kvk)           Ein (kk)           

 Hljóðdæmi af talgervlum má hlusta á hér,

Aðgengisfulltrúi Blindrafélagsins ítrekar athugasemdir til Hæstaréttar

Þann 4 febrúar s.l. sendi aðgengisfulltrúi Blindrafélagsins Hæstarétti athgasemdir vegna aðgegnishindranna á vefsvæði réttarins. Til þess hefur Hæstirétur ekki hirt um að svara framkomnum athugasemdum. Aðgengisfulltrúi Blindrafélagsins hefur því brugðið á það ráð að ítreka fyrri athugasemdir í bréfi sem sent var 18 febrúar. Hér á eftir eru bréfin til Hæstaréttar, fyrst bréfið frá 18 febrúar:

"Kæri viðtakandi

Hér kemur ítrekun á pósti sem sendur var þann 4. febrúar sl. varðandi aðgengi blindra notenda að heimasíðu Hæstaréttar.

Okkur finnst sorglegt, furðulegt og, í raun, fremur mikil vanvirðing, að Hæstirétttur hefur ekki haft fyrir því að svara þessu bréfi síðan það var sent fyrir rúmlega tveimur vikum síðan.

Sem aðgengisfulltrúi Blindrafélagsins hef ég haft afskipti af tugum fyrirtækja með vefsíður sem voru ekki alltaf aðgengilegar og í 95% tilfella hef ég fengið svör innan nokkurra daga þar sem vettvangur hefur skapast til þess að laga þá hluti sem valda blindum notendum aðgengistruflunum, en því miður hafið þið ekki séð ykkur hæft, eða fært, að svara þessum pósti einu orði.

Aðgengisvandamálin hafa ekki horfið og svarleysi ykkar er byrjað að valda ákveðinni ólgu meðal félagsmanna Blindrafélagsins, skiljanlega.

Því bið ég ykkur vinsamlegast að svara og setja upp samskipti um hvernig leysa megi þetta vandamál þannig að aðgengi félagsmana Blindrafélagsins sé virt, og jafnframt þörf Hæstaréttar ti þess að vernda fólk sem nefnt er í dómum réttarins.

Við erum boðin og búin að aðstoða við að finna ásættanlega lausn, en þegar afskiptaleysi og þögn, er allt sem fellur í okkar hlut verðum við að grípa til róttækari aðgerða.

mbk og bestu þakkir.

Birkir Gunnarsson"

 

 

Bréfið frá 4 febrúar:

 

"Kæri viðtakandi

Ég starfa sem aðgengisfulltrúa Blindrafélagsins, Samtaka Blindra og Sjónskertra á Íslandi (www.blind.is) á sviði upplýsingatækni.

Meðal annars starfa ég við að tryggja aðgengi blindra og sjónskertra að vefsíðum og að rafræna upplýsingasamfélaginu.

Okkur þykir það mjög miður að heimasíða Hæstaréttar hefur verið gerð þannig úr garði að blindir notendur geta alls ekki nýtt sér þær upplýsingar sem þar er að finna.

Ástæða þess er að notendum er ekki leyft að skoða síðuna nema með því að slá inn tölur sem birtast á mynd á síðunni, en myndin er ekki aðgengileg með þeim skjálestrarforritum sem blindir og sjónskertir einstaklingar nota til þess að skoða vefinn.

Skjálestrarforrit sem notuð eru til þess að lesa heimasíður, (þ.e.a.s. breyta rituðum texta á síðu í talmál eða punktaletur) geta ekki túlkað myndir (þar sem myndir eru í raun ekkert nema fylki af lituðum punktum en ekki eiginlegir stafir), og skjástækkunarforrit eiga erfitt með að stækka myndir, nema þær séu gerðar með svokallaðri SVG tækni.

Vegna þeirra skilyrða sem sett eru á síðunni, og okkur skilst séu þar til þess að vernda nöfn þeirra sem koma við skráð dómsmál, geta blindir og sjónskertir notendur skjálesara ekki flett neinu upp á síðunni (þmt dagsskrá réttarins og fleiru).

Það hlýtur að vera réttur allra landsmanna að geta verið meðvitaðir um hvaða lög og reglur gilda í landinu og eiga alir landsmenn því rétt á að geta nálgast svo mikilvæg gögn sem dómar Hæstaréttar eru.

Auk þess vil ég benda á Upplýsingastefnu íslenskra stjórnvalda um netríkið Ísland, sem finna má hér:

www.ut.is/media/Skyrslur/Stefnuskjal_2,5.pdf - en stefnuskráin nær yfir stefnu stjórnvalda í rafrænum upplýsingamálum fram til ársins 2012.

Í fjórða lið um markmið þjónustu í skránni segir:

"Gæði opinberrar þjónustu á netinu verði aukin með því að miða hana við þarfir og ávinning netborgarans. Hugað verði að aðgengi og þörfum allra samfélagshópa ss fatlaðra ....."

og einnig

"Opinberir vefir fullnægi skilyrðum um aðgengi fatlaðra (amk kröfur W3C  um a-vottun).

Reyndar er þessi tilvísun ónákvæm, en eini W3C (Worldwide Web Consortium) staðallinn sem hér á við er WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) útgáfa 2, vottun (compliance level) a.http://www.w3.org/TR/WCAG20

í 1.1.1. lið segir:

"Non-text Content: All non-text content that is presented to the user has a text alternative that serves the equivalent purpose, except for the situations listed below. (Level A)

CAPTCHA: If the purpose of non-text content is to confirm that content is being accessed by a person rather than a computer, then text alternatives that identify and describe the purpose of the non-text content are provided, and alternative forms of CAPTCHA using output modes for different types of sensory perception are provided to accommodate different disabilities.

Þetta þýðir að vissulega má setja einhvers konar "CAPTCHA" eða ritvernd á síðuna en þá verður að bjóða upp á ritvernd sem gagnast notendum sem skjá ekki á skjáinn. Sem dæmi má sjá bloggvef mbl.is, eins og Arnþór Helgason hefur þegar bennt á. Einnig eru oft notaðar hljóðupptökur af talmáli sem spilaðar eru og texti sem slá þarf inn er lesinn.

Að lokum mætti ímynda sér þjónustu þar sem tölur eru sendar í gegnum sms skilaboð og notendur geta skráð sig inn, þannig að einungis þurfi að fara í gegnum svoleiðis feril einu sinni.

Ég tel einnig alveg óþarft að öll síða réttarins sé læst með þessum hætti þmt dagsskrá og aðrir tenglar sem hafa ekki beint með dómsmál að gera.

Telja má upp fleiri skuldbindingar sem Ísland hefur tekið á sig og varða aðgengi fatlaðra að netinu ss. ráðherrayfirlýsingu EES um rafræna stjórnsýslu, sem nálgast´ má hér:

http://www.ut.is/frettir/nr/4274

en þar segir í 9. lið enskrar útgáfu:

"...We will develop inclusive services that will help to bring down barriers experienced by digitally or socially excluded groups..."

Að þessu gefnu teljum við alveg augljóst að opinberum stofnunum á Íslandi beri skylda til þess að tryggja aðgengi allra landsmanna, þ.á.m. blindra og sjónskertra einstaklinga, að almennum upplýsingum á vef þeirra. Við vonumst til þess að Hæstiréttur sjái sóma sinn í, og leggi metnað í, að aðgengi allra að þeim mikilvægu upplýsingum sem þar er að finna, sé tryggt.

Að sjálfsögðu skiljum við vel að aðgengi blindra notenda er oft ekki eitthvað sem hugsað er út í almennt og erum við að vinna að betri uppfræðslu og menntun vefforritara svo þeir viti af þeim sérþörfum sem sinna þarf fyrir slíka notendur (en þær þarfir eru oft áþekkar þeim sem farsímanotendur með litla skjái hafa einnig).

Hins vegar vitum við að Hæstiréttur vissi af þessum sérþörfum vegna samskipta sem áttu sér stað fyrir nær sléttu ári síðan og enduðu með að tölulæsingu var aflétt af síðunni, amk umtíma.

Það að læsingin hafi verið sett á aftur án samráðs við Blindrafélagið eða án þess að leiða hafi verið leitað til að finna aðgengilegri lausnir þykir okkur hins vegar miður.

Við erum alltaf tilbúin að koma að umræðum um hugsanlegar lausnir og aðstoða við prófanir og rannsaka bestu tækni sem tryggir öryggi vefsíðu en einnig aðgengi félagsmanna okkar, en þetta er okkur það mikilvægt mál að við verðum að ganga hart fram í því að aðgengi félagsmanna okkar sé tryggt.

Ég treysti því að við höfum sömu markmið í þessum málum og að við finnum farsæla lausn sem bæði tryggir það öryggi sem þið teljið ykkur þurfa án þess að það skaði rétt félagsmanna okkar til þess að geta skoðað upplýsingar sem varða daglegt líf, lög og reglur í íslensku samfélagi.

Virðingarfyllst

Birkir R. Gunnarsson"

 

Nýr íslenskur talgervill í þjóðareign. Bætt lífsgæði - íslensk málrækt

Blindrafélagið hefur tekið ákvörðun um að hafa forgöngu um smíði á nýjum íslenskum talgervli (Text To Speach Engine eða TTS) sem stenst samanburð við það besta sem þekkist í erlendum málum.

Hvað er talgervill?

Talgervill er hugbúnaður sem hægt er að keyra á ýmis konar vélbúnaði s.s tölvum, fartölvum, símum, hraðbönkum, mp3 spilurum og fleiru, og breytir texta á tölvutæku formi í upplestur. Gæði talgervla eru metin út frá því hversu góður upplesturinn er og hversu nálægt  náttúrulegum upplestri . Hafa ber í huga að lestur talgervils getur aldrei komið alfarið í stað fyrir mannsrödd, en talgervlar nú á tímum ná að komast ótrúlega nálægt því.

Samstarfsaðilar
Fjölmargir aðilar koma að þessu verkefni með Blindrafélaginu, þeir eru helstir:

• Þjónustu-og þekkingarmiðstöð fyrir blinda, sjónskerta og daufblinda einstaklinga.
• Blindrabókasafnið
• Blindravinafélag Íslands
• Íslenskur orðasjóður við Háskólann í Leipzig
• Gervigreindarsetur Háskólans í Reykjavík
• Lions á Íslandi
• Máltæknisetur
• Royal national institude of blind people RNIB), Bretlandi
• Stofnun Árna Magnússonar
• Velferðarráðuneytið
• Öryrkjabandalag Íslands.

Verndari verkefnisins er frú Vigdís Finnbogadóttir

Fyrir hverja
Þetta verkefni mun hafa mikil og jákvæð áhrif á lífsgæði þeirra mörg þúsund einstaklinga sem ekki geta lesið með hefðbundnum hætti, hvort sem er vegna blindu, sjónskerðingar, lesblindu eða annarra fatlanna.  Verkefnið er jafnfram mjög mikilvægt sem málræktarverkefni. Það eru nefnilega talgervlar sem ráða því hvernig íslenska er lesin í tölvuheimum. Með tilkomu góðs íslenskt talgervils er betur hægt að nýta íslenskun á ýmsum hugbúnaði sem notendur hafa orðið að keyra á ensku hingað til.  Mikilvægi góðs íslensks talgervils er meðal þess sem fjallað er um í Íslenskri málstefnu, gefinni út af Menntamálaráðuneytinu árið 2009 (bls 62)

Meginskilgreiningar
Verkefna-og stýrihópur hefur verið starfandi fyrir verkefnið frá því í sumar. Hans helsta hlutverk hefur verið að finna framleiðanda sem getur mætti þeim megin þörfum og væntingum sem skilgreind hafa verið fyrir verkefnið, en þær  eru:

• Gæði - Að hlustunargæði verði eins og best þekkist í erlendum hágæða talgervlum og upplesturinn verði eins réttur og nokkur kostur.
• Notkunarsvið - Að talgervilinn geti unnið á þeim stýrikerfum sem við skilgreinum mikilvægust.
• Leyfisgjaldafyrirkomulag og eignarréttur - Að talgervilinn verði þjóðareign og í vörslu Blindrafélagsins og þeir einstaklingar sem þurfa að nota talgervil og þær stofnanir sem sinna þjónustu við blinda, sjónskerta og aðra lesfatlaða fái talgervilinn endurgjaldslaust.
• Áframhaldandi þróun - Að hægt verði að þróa talgervilinn áfram í samstarfi við aðila á Íslandi, svo sem eins og Háskólann í Reykjavík.
• Sveigjanleiki - Að hægt verði, í samstarfi við framleiðanda, að flytja talgervilinn yfir á ný tæki og stýrikerfi þegar þau ná útbreiðslu og almennum vinsældum, eða uppfylla áður óuppfyllta þörf fatlaðra hvað varðar aðgengi að upplýsinga og samskiptatækni.

Sérfræðingar verkefnisins
Helstu fræðilegu ráðgjafarnir í þessu verkefni eru Eiríkur Rögnvaldsson, prófessor í íslensku við Háskóla Íslands og Jón Guðnason, doktor í rafmagnsverkfræði og sérfræðingur í talmerkjafræði við Háskólann í Reykjavík. Aðrir sérfræðingar eru: Hlynur Hreinsson og Birkir Rúnar  Gunnarsson, báðir eru sérfræðingar í tölvuhjálpartækjum hjá Þjónustu-og þekkingarmiðstöð fyrir blinda sjónskerta og daufblinda einstaklinga. Birkir er auk þess tölvuforritari og notandi tölvuhjálpartækja fyrir blinda og sjónskerta.

Framleiðandi
Að undangengnu gæðamati og verðkönnun meðal allra helstu talgervilsframleiðenda í heiminum Út frá þeim meginskilgreiningum sem settar voru fram fyrir nýjan íslenskan talgervil hefur pólska fyrirtækið Ivo software verið valið til að smíða talgervilinn. Bresku blindrasamtökin (RNIB) hafa átt mjög gott samstarf við þetta fyrritæki. Fyrirtækið hefur einnig verið að fá verðlaun fyrir talgervlana sína á sýningum á undanförnum árum.  Frekari upplýsingar um Ivo softeware fyrirtækið, aðferðarfræði þeirra við talgervlasmíðina, verðlaun og viðurkenningar má finna á heimasíðu fyrirtækisins.  Þar má einnig heyra hlustunardæmi frá þeim talgervlum sem Ivo software hefur framleitt. http://www.ivona.com/

Kostnaður og tímaáætlanir
Samningar um smíðina verða undirritaðir í febrúar 2011. Stefnt er að því að kynna prufu (beta) útgáfu talgervilsins á degi íslenskrar tungu 16. nóvember 2011 og talgervilinn verði síðan tilbúinn til notkunar í mars eða apríl 2012.
Umsamin framleiðslukostnaður er 495 þúsund evrur. Heildarkostnaður í íslenskum krónum er áætlaður um 80 - 85 milljónir króna. Áætlanir liggja fyrir um fjármögnun framleiðslukostnaðar og er stór hluti fjármögnunar tryggður. Meðal annas var skrifað undir samning um 15 milljón króna styrk  Velferðarráðuneytisins, fyrir hönd Framkvæmdasjóðs fatlaðra í verkefninu mánudaginn 7 febrúar.Þessi styrkur er veittur með því skilyrði að talgervilinn verði til afnota án endurgjalds fyrir Þjónustumiðstöð fyrir blinda , sjónskerta og daufblinda einstaklinga, Blindrabókasafnið og alla þá sem eru skráðir notendur þessara stofnanna og þurfa á talgervli að halda

Lions á Íslandi styrkir talgervlaverkefnið með sölu Rauðu fjaðrarinnar 8 - 10 apríl 2011
Mikilvægur hluti af fjármögnun talgervlaverkefnisins verður sala félagsmanna Lions á Rauðu fjöðrinni helgina 8 - 10 apríl næst komandi, enn allur afrakstur sölunnar rennur til styrktar talgervlaverkefninu.  Verndari söfnunarinnar verður Vigdís Finnbogadóttir. Lionshreyfingin og félagsmenn eiga  miklar þakkir skyldar fyrir þetta rausnarlega framlag til að bæta lífsgæði þeirra mörg þúsund íslendinga sem ekki geta lesið með hefðbundnum hætti sökum fötlunar. Vonandi mun íslenska þjóðinn taka vel á móti Lionsmönnum og kaupa Rauðar fjaðrir í stórum stíl helgina 8 - 10 apríl 2011.

Góður leiðari Fréttablaðsins: Fatlað fólk er margbreytilegur hópur - Jafnrétti eða mismunun

Steinunn Stefánsdóttir skrifar mjög góðan leiðara í Fréttablaðið í dag þar sem hún fjallar um deilu Blindrafélagsins og Kópavogsbæjar um ferðaþjónustuúrræði sem Kópavogsbær býður þeim fötluðu íbúum sínum  sem ekki geta nýtt sér almenningssamgöngur. Steinun fjallar hérna um sjálfan kjarnan í deilunni og fellur ekki í þá gryfja að einblína á birtingarmynd deilunnar. Hér fer leiðarinn í heild sinni:

 Fatlað fólk er margbreytilegur hópur

Jafnrétti eða mismunun

Blindur piltur hefur kært Kópavogsbæ til úrskurðarnefndar
félagsþjónustu og húsnæðismála vegna þess að hann nýtur
ekki sömu akstursþjónustu og þorri blindra og sjónskertra
í nágrannasveitarfélögum Kópavogs. Piltinum stendur til
boða sams konar ferðaþjónusta og ýmsum öðrum hópum
fatlaðra í Kópavogi.
Bæjarstjórinn í Kópavogi heldur því fram að í því fælist mismunun
að blindir og sjónskertir íbúar Kópavogs fengju að ferðast með leigubíl
með sama hætti og mikill meirihluta eirra sem við sambærilega
fötlun búa á höfuðborgarsvæðinu. ú þjónusta byggir á sérstökum
samningi milli Blindrafélagsins g sveitarfélaganna og gengur
út á það að þeir sem hennar njóta eta nýtt sér þjónustu venjulegra
leigubíla að ákveðnu marki gegn ægu gjaldi á móti greiðslu frá sveitarfélaginu. Þetta fyrirkomulag er il fyrirmyndar og hefur aukið mjög ferðafrelsi og þar með lífsgæði lindra og sjónskertra. í yfirlýsingu bæjarstjórans þar sem hún meira að segja notar hugtakið afnrétti, endurspeglast það viðhorf að fatlaðir séu einsleitur ópur sem allur á rétt á sömu þjónustu, í stað þess að líta á málið annig að hverjum og einum fötluðum sé mætt og gert kleift að vera átttakandi í samfélagi sínu með fullri reisn. ísland er aðili að sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs ólks en markmið hans er meðal annars að „stuðla að því að fatlað fólk jóti allra mannréttinda og mannfrelsis til fulls og jafns við aðra". í þriðju grein sáttmálans segir að meginreglur samningsins séu
meðal annars „að fatlaðir geti tekið fullan og virkan þátt í samfélaginu
án aðgreiningar" og „virðing fyrir því sjónarmiði að fatlað fólk
sé ólíkt og viðurkennt í þeim skilningi að um mannlega f jölbreytni og
mannlegt eðli sé að ræða". í tuttugustu grein sáttmálans er svo f jallað
um ferlimál einstaklinga og þar segir meðal annars: „Aðildarríkin
skulu gera árangursríkar ráðstafanir til þess að tryggja að einstaklingum
sé gert kleift að fara allra sinna ferða og tryggja sjálfstæði
fatlaðs fólks í þeim efnum, eftir því sem frekast er unnt, m.a. með því
að greiða fyrir því að fatlað fólk geti farið allra sinna ferða með þeim
hætti sem, og þegar, því hentar og gegn viðráðanlegu gjaldi ."
Viðbrögð bæjarstjórans eru f jarri því að vera í þeim anda sem hér
er kveðið á um. í stað þess líta svo á að sveitarfélagið mæti mismunandi
þörfum margbreytilegs hóps fatlaðra þá virðist sem hún geri
kröfu um að hinir fötluðu lagi sig að þeirri þjónustu sem sveitarfélagið
býður fötluðum sem einsleitum hópi.
Þetta viðhorf er áhyggjuefni, ekki síst nú þegar sveitarfélög í
landinu hafa nýverið tekið á sig aukin verkefni sem snúa að fötluðu
fólki. í samtali blaðsins við bæjarstjóra Kópavogs í gær kemur fram
að markmið bæjarins við yfirtöku sveitarfélaganna á þjónustu við
fatlaða sé að skara fram úr. Það er háleitt og gott markmið. Hins
vegar liggur fyrir að langt er í land meðan æðsti embættismaður
sveitarfélagsins virðist líta á fatlaða sem einn og einsleitan hóp sem
öllum ber að þjóna með sama hætti.