Dagur Hvíta stafsins 15 október - Blindir, sjónskertir og sjáandi

Dagur Hvíta stafsins er 15. október ár hvert. Dagurinn er alţjóđlegur og er tilgangurinn međ honum ađ auka vitund almennings á veruleika blinds og sjónskerts fólks.

Áćtlađ er ađ í heiminum séu um 285 milljónir sem eru blindir og sjónskertir, 39 milljónir blindir og 246 milljónir sjónskertir. Um 80% eru í ţróunarlöndunum og vćri hćgt ađ međhöndla og lćkna langflest ţeirra tilfella. Međferđir eru hins vegar ekki til, eđa mjög takmarkađar, viđ algengustu orsökum alvarlegra sjónskerđinga og blindu á Vesturlöndum.

Samkvćmt skilgreiningu Alţjóđaheilbrigđisstofnunarinnar (WHO) er sjón skilgreind í fjóra flokka:
ź Eđlileg sjón (normal vision).
ź Vćg sjónskerđing (moderate visual impairment).
ź Alvarleg sjónskerđing (severe visual impairment), sjónskerpa minni en 6/18 (33%) međ bestu mögulegu gleraugum og sjónsviđ minna en 20° frá miđju, mćlt á öđru auga.
ź Lögblinda, (blindness) sjónskerpa minni en 3/60 (5%) međ bestu mögulegu gleraugum eđa sjónsviđ minna en 10° frá miđju, mćlt á öđru auga.

Mćld sjón upp á 3/60 ţýđir ađ einstaklingur međ slíka sjón sér á ţriggja metra fćri ţađ sem fullsjáandi einstaklingur sér á 60 metra fćri. Fullt sjónsviđ er samtals 180° til hliđar og upp og niđur međ báđum augum. Mikilvćgt er ađ gera sér grein fyrir ađ algengustu sjónvandamál fólks, eins og nćrsýni, fjarsýni og sjónskekkja, flokkast ekki sem sjónskerđing enda leiđrétta gleraugu yfirleitt slíkan vanda.

Á Íslandi eru um 1.350 einstaklingar sem greindir eru lögblindir eđa alvarlega sjónskertir, 51% lögblindir, ţar af um 20% alblindir, og 49% eru sjónskertir. Stćrsti hópurinn, eđa um eitt ţúsund manns, er 67 ára og eldri. Börn upp ađ 18 ára aldri eru 113 og einstaklingar á virkum vinnualdri (19-66 ára) eru um 260.

Eldra fólk
Algengasta orsök alvarlegrar sjónskerđingar og blindu hjá eldra fólki er aldurstengd hrörnun í augnbotnum (AMD). Međferđir viđ ţessum augnsjúkdómi eru í dag takmarkađar. Vegna hćkkandi aldurs ţjóđarinnar ţá mun ţessi hópur tvöfaldast á nćstu 15-20 árum ef ekki koma fram betri međferđir. Töluvert er hins vegar hćgt ađ gera til ađ bćta lífsgćđi ţessa fólks. Ţađ er best gert međ ţví ađ vísa ţví í ţjónustu hjá Ţjónustu og ţekkingarmiđstöđinni fyrir blinda, sjónskerta og daufblinda einstaklinga – ţví fyrr ţví betra. Orsakir vćgari sjónskerđinga međal 50 ára og eldri er ský á augasteini, sem međferđir eru til viđ.

Yngra fólk
Algengar orsakir blindu og alvarlegrar sjónskerđingar hjá yngra fólki eru:
arfgengir hrörnunarsjúkdómar í sjónhimnu (RP), gláka og sjónskerđing vegna sykursýki. Arfgengir hrörnunarsjúkdómar í sjónhimnu eru flokkur margra flókinna sjúkdóma sem engar međferđir eru til viđ í dag. Ţeir eru algengasta orsök blindu og alvarlegra sjónskerđinga hjá ungu fólki í dag. Nýgengi er taliđ vera 1 á móti 3000. Vel hefur gengiđ á Íslandi ađ međhöndla gláku međ snemmtćkri greiningu og fyrirbyggjandi ađgerđum augnlćkna. Er nú svo komiđ ađ gláka er ekki lengur önnur algengasta orsök alvarlegrar sjónskerđingar og blindu hér á landi, eins og svo víđa í nágrannalöndum okkar. Sykursýki er vaxandi vandamál sem leitt getur til alvarlegrar sjónskerđingar og blindu.

Börn
Blinda og sjónskerđing međal barna er alvarleg fötlun og krefst sérhćfđrar ţjónustu frá byrjun. Miklu máli skiptir ađ greina sjónskerđinguna sem fyrst og hefja sértćka ţjónustu eđa snemmtćka íhlutun. Búast má viđ ađ rúmlega eitt barn af hverjum ţúsund, sem fćđast hér á landi, séu međ galla í augum, sjóntaugum eđa sjónstöđvum í heila. Í heildina fćđast hér á Íslandi u.ţ.b. 5-6 sjónskert börn á ári, ţar af um eitt til tvö alblind.

Sjónskerđing getur veriđ af ólíkum orsökum og lýst sér á margvíslegan hátt. Á Íslandi eru flest börn sjónskert eđa blind vegna skađa eđa áverka í miđtaugakerfinu. Augu ţeirra eru ţá heil en sjónúrvinnsla í heila skert. Mörg ţeirra greinast međ viđbótarfatlanir sem rekja má til miđtaugakerfisins, s.s. CP, ţroskahömlun og flogaveiki.

Ađrar algengar orsakir fyrir blindu eđa alvarlegri sjónskerđingu hjá íslenskum börnum eru ýmsir međfćddir augngallar t.d. smá augu (microphthalmos), međfćtt ský á augasteinum og albínismus. Í heildina má búast viđ ađ allt ađ helmingur sjónskertra barna sé međ viđbótarfatlanir sem ađ sjálfsögđu hefur mikil áhrif á alla íhlutun og framtíđarhorfur barnanna. Ţjónusta viđ blind og sjónskert börn er í höndum Ţjónustu- og ţekkingarmiđstöđvar fyrir blinda, sjónskerta og daufblinda einstaklinga.

Blindur almenningur
Birtingarmyndir sjónskerđinga eru mjög fjölbreyttar. Svo virđist sem almenningur sjái blindu og sjónskerđingu fyrir sér sem einhvers konar kveikt/slökkt ástand. Annađhvort er til stađar svo gott sem full sjón eđa engin sjón, sem sagt alblinda. Ţetta er mikill misskilningur. Í fyrsta lagi eru flestir ţeirra sem skilgreindir eru lögblindir međ einhverja sjón, um 20% eru alblindir.

Sú takmarkađa sjón sem flestir lögblindir hafa, og allir sjónskertir, er mjög mismunandi og getur veriđ mjög ađstćđubundin. Ţannig getur t.d. einstaklingur sem greindur hefur veriđ lögblindur, vegna ţess ađ sjónsviđiđ mćlist undir 10°, haft nćgilega sjónskerpu í ţví litla sjónsviđi sem til stađar er, til ađ geta lesiđ hefđbundinn texta.

Birtuskilyrđi geta ráđiđ miklu, ţannig ţurfa sumir mikla birtu til ađ sjá, en sjá lítiđ sem ekkert um leiđ og birtu bregđur. Ađrir sjá hins vegar lítiđ sem ekkert í mikilli birtu en sjá betur í rökkri. Skynjun litabrigđa og litaandstćđna (contrast) getur einnig veriđ mjög takmörkuđ og oltiđ á birtustigi. Sumir ţurfa ađ vera mjög nálćgt til ađ sjá á međan ađrir ţurfa tiltekna fjarlćgđ.

Sjónskerđing er af ţessum sökum fötlun sem er mjög falin. Segja má ađ almenningur sé í raun mjög blindur á ţennan veruleika lögblinds og sjónskerts fólks. Ţannig ţarf ekkert ađ vera athugavert viđ ađ sjá einhvern međ hvíta stafinn setjast niđur og draga upp bók og hefja lestur eins og fullsjáandi einstaklingur. Ţađ eru allar líkur á ađ hann sé í alvörunni sjónskertur eđa lögblindur – bara ekki alblindur.

« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband